Szczyt w Gdańsku: państwa wschodniej flanki przyjęły wspólną deklarację

Przywódcy państw regionu spotkali się w Gdańsku

W Gdańsku odbył się Szczyt Wschodniej Flanki, zorganizowany równolegle z Konferencją Odbudowy Ukrainy. Spotkanie miało znaczenie polityczne i bezpieczeństwa, ponieważ zgromadziło państwa bezpośrednio narażone na skutki rosyjskiej agresji oraz napięć w regionie. Rozmowy dotyczyły ochrony granic, współpracy obronnej i wspólnej odpowiedzialności europejskiej za bezpieczeństwo wschodniej części kontynentu. Uczestnicy podkreślali, że sytuacja w regionie pozostaje niestabilna i wymaga stałej koordynacji działań.

W rozmowach uczestniczyli prezydenci Litwy i Rumunii oraz premierzy Finlandii, Estonii, Łotwy i Szwecji. Obecni byli również przedstawiciele instytucji europejskich, w tym przewodnicząca Komisji Europejskiej i komisarz do spraw obrony. Strona polska podkreśliła, że od lat zabiega o uznanie obrony wschodniej flanki za odpowiedzialność całej Unii Europejskiej. W Gdańsku ten postulat został ponownie wyraźnie wyartykułowany podczas wspólnego wystąpienia liderów.

„Cieszę się, że kolejny raz wschodnia flanka z pełnym wsparciem Unii Europejskiej pokazała dziś pełną jedność oraz solidarność. Niech to będzie znak ostrzegawczy dla tych, którzy planują coś złego wobec nas.”

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

„Polska od lat nalegała, aby obrona wschodniej flanki była odpowiedzialnością całej UE. Dlatego dziś w tym gronie rozmawialiśmy z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony.”

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Szczyt w Gdańsku był drugim spotkaniem tego formatu. Pierwsze odbyło się w Helsinkach w 2025 roku. Uczestnicy uznali, że kontynuacja takiego mechanizmu jest potrzebna, ponieważ państwa regionu graniczą z Rosją, Białorusią i Ukrainą, a więc są bezpośrednio wystawione na zagrożenia militarne, hybrydowe i infrastrukturalne. Celem formatu jest uzgadnianie wspólnej polityki oraz przygotowanie działań obronnych na poziomie regionalnym i europejskim.

„Ustanowiliśmy ten format wspólnie wraz z krajami flanki wschodniej w zeszłym roku w Helsinkach. W tej chwili spotykamy się po raz drugi i ważne jest, abyśmy kontynuowali te prace.”

Petteri Orpo, Premier Finlandii

„Podzielamy bez wyjątku opinię, że sytuacja jest bardzo niestabilna. Można spodziewać się rozmaitego typu eskalacji w najbliższych tygodniach i miesiącach. Będziemy chcieli przygotować się jako grupa państw bezpośrednio wystawionych na to ryzyko, bo graniczących z Rosją, Białorusią, Ukrainą.”

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Deklaracja Gdańska wskazała Rosję jako główne zagrożenie

Najważniejszym efektem spotkania było przyjęcie wspólnego dokumentu, nazwanego Deklaracją Gdańską. Decyzję o jej przyjęciu podjęły państwa sygnatariusze po rozmowach prowadzonych w gronie przywódców oraz z udziałem przedstawicieli instytucji europejskich. W deklaracji zapisano, że Rosja pozostaje największym, bezpośrednim i długoterminowym zagrożeniem dla bezpieczeństwa, pokoju i stabilności obszaru euroatlantyckiego. Było to jednoznaczne polityczne stanowisko całej grupy państw uczestniczących w szczycie.

W dokumencie zapisano również konieczność dalszego, szerokiego wsparcia dla Ukrainy. Chodzi o pomoc militarną, finansową i polityczną. Sygnatariusze poparli także integrację Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi. Jednocześnie zadeklarowano rozwój wspólnych projektów obronnych, modernizację infrastruktury oraz zwiększanie wydatków na bezpieczeństwo. Oznacza to, że spotkanie nie zakończyło się wyłącznie deklaracjami politycznymi, ale także wskazaniem konkretnych kierunków działań.

Uczestnicy spotkania podkreślali przy tym znaczenie więzi transatlantyckich. Polska i pozostali partnerzy wskazali, że współpraca obronna ze Stanami Zjednoczonymi pozostaje ważnym elementem systemu bezpieczeństwa Europy. W czasie wspólnego oświadczenia zaznaczono, że obecność USA i utrzymywanie ścisłej współpracy wojskowej są korzystne dla całego regionu i dla państw należących do wschodniej flanki.

„Nie mamy wątpliwości, że obecność i współpraca z USA dobrze służy bezpieczeństwu Europy i państw wschodniej flanki.”

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Wypowiedzi przywódców innych państw pokazywały, że bezpieczeństwo flanki jest rozumiane szerzej niż tylko ochrona granic. Zwracano uwagę na potrzebę planowania, przygotowania obywateli oraz obrony zasad, które łączą państwa regionu. Wskazywano też, że współpraca powinna obejmować zarówno północ, jak i południe Europy, w tym obszar Morza Czarnego. Taki kierunek ma wzmacniać spójność działań na całej osi wschód-zachód.

„Potrzebne są nam mechanizmy niezbędne do planowania i przygotowania obywateli. Robimy coś więcej niż ochrona terytorium. Chronimy zasady, które łączą nasze kraje. Bezpieczeństwo flanki stanowi o naszym bezpieczeństwie. Nie odwlekajmy tego.”

Gitanas Nauseda, Prezydent Litwy

Wydatki obronne i wspólne projekty mają wzrosnąć

Jednym z centralnych tematów szczytu były nakłady na obronność. Polska została wskazana jako jedno z państw-liderów pod względem poziomu wydatków na obronę i bezpieczeństwo. Premier Donald Tusk poinformował, że w przypadku Polski wydatki bezpośrednio na obronę oraz na sprawy z nią związane mają wynieść 7 proc. Taki poziom nakładów ma wzmacniać zdolności krajowe i jednocześnie umacniać relacje ze Stanami Zjednoczonymi.

„Na obronę bezpośrednio i na rzeczy związane z obroną to będzie 7%, więc udział rzeczywiście bardzo duży, bardzo solidny.”

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Również inne państwa regionu przedstawiły własne dane dotyczące finansowania obronności. Premier Estonii Kristen Michal zadeklarował, że poziom estońskich wydatków obronnych wynosi 5,4 proc. PKB. Wskazano, że ostatnie sześć miesięcy było okresem podejmowania wielu ważnych działań na rzecz wzmacniania bezpieczeństwa. To pokazuje, że kraje położone przy wschodniej granicy NATO i UE konsekwentnie zwiększają nakłady oraz rozwijają własne zdolności.

„Ostatnie 6 miesięcy to czas podejmowania wielu ważnych działań dla wzmocnienia obronności i bezpieczeństwa. 5,4% PKB to jest poziom wydatków Estonii na obronność.”

Kristen Michal, Premier Estonii

Podczas spotkania podkreślono także konkretne działania podejmowane przez poszczególne państwa. Premier Szwecji Ulf Kristersson wskazał na zdecydowane działania wobec tak zwanej floty cieni i na ochronę zasobów morskich na Morzu Bałtyckim. W jego ocenie flanka wschodnia pokazuje, jak łączyć siłę z utrzymaniem pokoju. To ważny element debaty o bezpieczeństwie, ponieważ zagrożenia dotyczą nie tylko lądu, ale również infrastruktury i szlaków morskich.

„Szwedzkie władze wciąż działają w sposób zdecydowany wobec floty cieni, podtrzymując prawo międzynarodowe. Bronimy zasobów morskich znajdujących się na flance wschodniej, na Morzu Bałtyckim.”

Ulf Kristersson, Premier Szwecji

Komisarz Andrius Kubilius zwrócił uwagę, że to właśnie państwa wschodniej flanki ponoszą największy ciężar inwestycji obronnych na rzecz całej Europy. Jak zaznaczył, kraje te przeznaczają najwyższy udział PKB na obronność i w praktyce biorą odpowiedzialność za bezpieczeństwo szerszego regionu. Wskazał również na znaczącą rolę programu SAFE, z którego 76 mld euro ma trafić właśnie do państw wschodniej flanki. Wypowiedzi uczestników prowadziły do jednego wniosku: bezpieczeństwo regionu wymaga zarówno jedności politycznej, jak i długofalowego wysiłku finansowego.

„Te kraje przeznaczają największą część swojego PKB na obronność, biorąc odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu. Jeśli spojrzeć na program SAFE, to 76 mld euro z tego projektu wykorzystują właśnie kraje flanki wschodniej. To dzieje się w imię solidarności całej Europy.”

Andrius Kubilius, komisarz

• Szczyt Wschodniej Flanki w Gdańsku był drugim spotkaniem tego formatu; pierwsze odbyło się w Helsinkach w 2025 roku.
• Polska zapowiedziała wydatki na obronę i obszary z nią związane na poziomie 7 proc.
• Estonia zadeklarowała wydatki obronne na poziomie 5,4 proc. PKB.
• Według przedstawionych danych 76 mld euro z programu SAFE ma zostać wykorzystane przez kraje wschodniej flanki.
• Uczestnicy wskazali, że ostatnie 6 miesięcy przyniosło wiele działań wzmacniających obronność regionu.

Spotkanie w Gdańsku zakończyło się potwierdzeniem jedności i solidarności państw wschodniej flanki oraz pełnego wsparcia ze strony Unii Europejskiej dla działań wzmacniających bezpieczeństwo regionu. Przyjęta deklaracja wyznaczyła wspólne stanowisko wobec Rosji, dalszej pomocy dla Ukrainy oraz kierunków inwestycji obronnych. Z punktu widzenia mieszkańców państw regionu oznacza to zapowiedź dalszych wydatków na infrastrukturę, obronę i przygotowanie państw na sytuacje kryzysowe. Decyzje podjęto we wspólnym trybie politycznej deklaracji sygnatariuszy szczytu, po uzgodnieniach z udziałem przywódców państw i przedstawicieli instytucji unijnych.