Andrzej Stanisław Mencwel
Biografia
Andrzej Stanisław Mencwel (ur. 11 września 1940 w Tarnobrzegu) – polski historyk literatury, krytyk literatury i kultury polskiej, antropolog kultury, eseista, publicysta.
Syn krawca Antoniego Mencwela i Stanisławy Walkowiak. W 1970 ożenił się z Anną Gettlich, z którą ma synów Stanisława (ur. 1971) i Jana (ur. 1983).
Studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Uzyskał w 1976 stopień doktora na rozprawie o Stanisławie Brzozowskim. W 1990 habilitował się na podstawie książki Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego. W 1998 uzyskał tytuł profesora nauk humanistycznych.
Jest emerytowanym profesorem w Instytucie Kultury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego i na Wydziale Reżyserii Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, wykładał historię i antropologię kultury (polskiej i porównawczej); eseista, krytyk, publicysta. Od 1992 kierownik Katedry Kultury Polskiej UW, od 1998 wraz z przekształceniem w Instytut Kultury Polskiej – dyrektor (do 2005).
Członek Komitetu Nauk o Kulturze (wiceprzewodniczący) oraz Komitetu Nauk o Literaturze PAN, przewodniczący Humanistycznego Zespołu Ekspertów Ministra Edukacji Narodowej, członek korespondent Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członek Rady Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk, członek Międzynarodowego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka, Association Internationale de Critiques Litteraires oraz Collegium Invisibile.
Debiutował na łamach dwutygodnika Współczesność jako krytyk. W latach 1978–1981 był redaktorem tygodnika Literatura, a w 1981 – czasopisma Meritum. Autor i współautor licznych publikacji, książek i podręczników. Współautor (wespół z Tomaszem Zygadło) scenariusza do obyczajowego filmu fabularnego Sceny dziecięce z życia prowincji; reż. Tomasz Zygadło, premiera 12 stycznia 1987.
W latach 1967–1983 był członkiem Związku Literatów Polskich, członek PZPR w latach 1976–1981, ekspert IX Nadzwyczajnego Zjazdu PZPR w 1981.
Laureat nagrody Polskiego PEN-Clubu im. Jana Strzeleckiego (1998). Dwukrotnie nominowany do Nagrody Nike: w 2007 za Wyobraźnię antropologiczną oraz w 2018 za Toast na progu. W 2012 otrzymał Kowadło Kuźnicy.
Jest redaktorem serii Communicare wydawanej przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego i został wyróżniony nagrodą czasopisma Literatura na Świecie w kategorii Inicjatywy Wydawnicze w 2010.
W 2015 jego książka Stanisław Brzozowski. Postawa krytyczna. Wiek XX została nominowana do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego oraz do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii eseistyka. Za tę pracę został także uhonorowany Nagrodą im. Kazimierza Wyki.
Mieszka w Warszawie.
Odznaczenia: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Srebrny Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis.
Sprawa sensu (Panstwowy Instytut Wydawniczy 1971); Stanisław Brzozowski. Kształtowanie myśli krytycznej (Czytelnik 1976); Widziane z dołu (PIW 1980); Spoiwa. Refleksje krytyczne (Czytelnik 1983); Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego (PIW 1990); Przedwiośnie czy potop. Studium postaw polskich w XX wieku (Czytelnik 1997); No! Io non sono morto… Jak czytać Legendę Młodej Polski (Wydawnictwo Literackie 2001); Kaliningrad, moja miłość. Dwa pokrewne eseje podróżne (Borussia 2003); Wyobraźnia antropologiczna (UW 2006); Toast na progu (Literackie 2017); Powieść z życia. I. Strona ojca (Nisza 2022); Nauczyciele i Przyjaciele (UW 2023); Książka o Kulturze (UW 2024).