Stanisław Kostka Tarnowski

Stanisław Kostka Tarnowski urodził się 7 listopada 1837 roku w Dzikowie. Uczył się w gimnazjum Św. Anny w Krakowie (1850–1854), a następnie studiował prawo (1855–1858) i filologię (1858–1861) na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studia w dziedzinie filologii uzupełniał na uniwersytecie w Wiedniu (1861).

W czasie pracy związany był z Hotellem Lambert; był korespondentem galicyjskim Biura Politycznego Hotelu Lambert, a w Paryżu współpracował z Julianem Klaczką i Waleri­anem Kalinką. Za współpracę z Komitetem Narodowym podczas powstania styczniowego był więziony w Ołomuńcu. Po ułaskawieniu stanął na czele krakowskich konserwatywnych stańczyków (tzw. stańczyków).

W 1870 obronił doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim (na podstawie pracy Król Stanisław Leszczyński jako pisarz polityczny) i uzyskał habilitację, a rok później także tytuł profesora nadzwyczajnego i kierownictwo Katedry Historii Literatury Polskiej. W 1879 został profesorem zwyczajnym; w latach 1882/1883 pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego, dwukrotnie – prorektora (1887/1888, 1900/1901) i dwukrotnie – rektora (1886/1887, 1899/1900) Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kierował także Działem Literackim Seminarium Filologii Słowiańskiej (od 1888) oraz zasiadał w Komisji Egzaminacyjnej dla kandydatów na nauczycieli gimnazjalnych i realnych (od 1870).

W 1873 został członkiem czynnym Akademii Umiejętności w Krakowie (późniejszej PAU). W latach 1878–1882 pełnił funkcję sekretarza Wydziału I akademii, a w 1883 zastąpił zmarłego Józefa Szujskiego na stanowisku sekretarza generalnego AU; od 1890 był drugim, po Józefie Majerze, prezesem AU. Przewodniczył także Komisjom w AU ds. Historii Literatury i Oświaty w Polsce (1875–1893) i Historycznej (1883–1891). W 1880 został członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Był wybitnym mówcą; w 1884 organizował w Krakowie ogólnopolski Zjazd im. J. Kochanowskiego.

Jego prace obejmowały historię literatury polskiego Odrodzenia i romantyzmu, metodologię historii literatury oraz krytykę literacką. Najważniejszym dziełem była Historia literatury polskiej w sześciu tomach (1900–1907). Z jego poglądami związane były kontrowersje dotyczące oceny twórczości Słowackiego, Lenartowicza i Zaleskiego, a także polemiki z krytykami, takimi jak Stanisław Brzozowski, Wilhelm Feldman i Stefan Żeromski.

Zmarł po krótkiej chorobie w Krakowie; pochowany został na Cmentarzu Rakowickim. Jego zwłoki zostały w 1937 przeniesione do rodzinnej krypty Tarnowskich w Tarnobrzegu. W 2008 ukazały się jego wspomnienia Z Dzikowa do Ziemi Świętej; w 2010 Domowa Kronika Dzikowska.