Tomasz Jan Dąbal
Biografia
Tomasz Jan Dąbal urodził się 29 grudnia 1890 w Sobowie. Studiował prawo w Wiedniu i medycynę w Krakowie, a w czasie studiów wstąpił do PSL (1911). Podczas I wojny światowej służył w 87. pułku piechoty Armii Austro-Węgierskiej, był trzykrotnie ranny i dosłużył się stopnia kapitana. Pod koniec wojny został aresztowany za działalność polityczną i przez dwa miesiące więziony w obozie w Udine. Po rozpadzie Austro-Węgier wrócił do Polski; jako specjalny pełnomocnik Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie objął komendę nad oddziałami żandarmerii w powiatach Tarnobrzeskim, mieleckim, niżańskim i kolbuszowskim, które przekształcił w Milicję Ludową.
6 listopada 1918 na wiecu chłopskim w Tarnobrzegu wraz ze ks. Eugeniuszem Okoniem proklamował powstanie Republiki Tarnobrzeskiej. W grudniu 1918 został zwolniony na własne żądanie. Razem z ks. Okoniem zorganizował w 1919 r. Chłopskie Stronnictwo Radykalne, działające na terenach objętych wpływami Republiki. W latach 1919–1921 był posłem na Sejm Ustawodawczy, początkowo wiceprezesem klubu PSL Lewica, a następnie wraz z ks. Okoniem tworzył dwuosobowy klub komunizującego Stronnictwa Chłopsko-Radykalnego. W 1920 r. wniósł interpelację dotyczącą śmierci głodowej na wsiach.
Stopniowo przyjął poglądy komunistyczne i nawiązał kontakty z nielegalną KPRP, do której wstąpił we wrześniu 1920. W lipcu 1921 wspólnie ze Stanisławem Łańcuckim utworzył Frakcję Sejmową Posłów Komunistycznych. W kilka dni przed Bitwą Warszawską wygłosił w Sejmie oświadczenie, które zostało wykorzystane przez sowiecki aparat propagandowy. W listopadzie 1921 został pozbawiony immunitetu poselskiego i skazany na 6 lat więzienia; w 1923 wyjechał do ZSRR, gdzie działał w KC KP(b) na Białorusi.
W latach 1923–1925 był zastępcą członka KC KPRP. Współorganizował Międzynarodówkę Chłopską; w latach 1923–1928 pełnił funkcję zastępcy sekretarza generalnego tej organizacji. Był wiceprzewodniczącym Komitetu Wykonawczego i zastępcą sekretarza generalnego MOPR oraz sekretarza Komisji Rolnej przy Komitecie Wykonawczym Kominternu. Ukończył studia na Wydziale Agrarnym i Wydziale Gospodarki i Polityki Światowej w Instytucie Czerwonej Profesury w Moskwie (1930–1932, z odznaczeniem), a w 1934 uzyskał stopień doktora nauk ekonomicznych.
W latach trzydziestych prowadził aktywną działalność oświatową i propagandową w Marchlewszczyźnie – polskim obwodzie autonomicznym na Ukrainie Sowieckiej. Od 1932 był wiceprezydentem Białoruskiej Akademii NaukwMińsku.
29 grudnia 1936, w okresie „wielkiej czystki”, został aresztowany przez NKWD. W wyniku tortur przyznał się do wszystkich zarzucanych mu czynów i poszedł na pełną współpracę z NKWD. 21 sierpnia 1937 został skazany na śmierć przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR z oskarżenia o „udział w szpiegowsko-dywersyjnej organizacji terrorystycznej”. Wyrok wykonano tego samego dnia w więzieniu Lefortowskim. Skremowany na Cmentarzu Dońskim w Moskwie i tam też anonimowo pochowany (obecnie mogiła zbiorowa nr 1 na Nowym Cmentarzu Dońskim). Zrehabilitowany przez Kolegium Wojskowe SN ZSRR 21 grudnia 1955.
Był patronem kilka ulic zarówno w ZSRR, jak i w Polsce – w Stalowej Woli do 2017 w Tarnowie. W okresie PRL Jego imię nosiły Zakłady Metalowe w Nowej Dębie koło Tarnobrzega.